แบริ่ง คือ ชิ้นส่วนที่รองรับเพลาให้หมุนได้ลื่นด้วยแรงเสียดทานต่ำ และรับโหลดจากเพลา ภาษาไทยเรียกว่า “ตลับลูกปืน” ซึ่งเป็นชิ้นส่วนเดียวกัน ช่างในโรงงานมักใช้ทั้งสองคำสลับกัน แบริ่งอยู่ในแทบทุกเครื่องจักรที่หมุน เช่น มอเตอร์ ปั๊ม และเกียร์ทดรอบ ตลับลูกปืนที่เสื่อมแล้วซ่อมไม่ได้ ต้องเปลี่ยนใหม่อย่างเดียว การดูแลให้ใช้งานได้นานจึงสำคัญ Time Ventures ขอพาไปทำความเข้าใจพื้นฐานการทำงานของแบริ่ง และวิธีอัดจาระบีที่ช่วยยืดอายุการใช้งาน

แบริ่งทำหน้าที่อะไรในเครื่องจักร?
แบริ่งมีตัวกลิ้งอยู่ระหว่างแหวนนอกกับแหวนใน ทำให้เพลาไม่เสียดสีกับตัวเรือนโดยตรง มีหน้าที่หลัก 4 ข้อ ดังนี้
- ลดแรงเสียดทาน: เปลี่ยนการไถลเป็นการกลิ้ง ลดความร้อนและพลังงานสูญเสีย
- รับโหลด: รับแรงแนวรัศมี (ตั้งฉากกับเพลา) แนวแกน (ขนานกับเพลา) หรือทั้งสองแบบ
- ประคองเพลาให้ได้ศูนย์: เพลาไม่ส่าย ลดการสึกของเฟือง ซีล และคัปปลิ้ง
- เป็นที่เก็บสารหล่อลื่น: เก็บจาระบีไว้สร้างฟิล์มคั่นระหว่างผิวโลหะ
แบริ่งมีกี่ประเภท? เปรียบเทียบ Ball Bearing กับ Roller Bearing
แบริ่งที่พบบ่อยในโรงงานมี 8 ประเภท แบ่งเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ Ball Bearing (เม็ดกลม) 3 ชนิด Roller Bearing (ลูกกลิ้ง) 4 ชนิด และ Thrust Bearing (กันรุน) แต่ละประเภทรับโหลดได้ต่างทิศทางและเหมาะกับความเร็วต่างกัน สรุปให้เข้าใจง่าย ๆ ตามตารางด้านล่าง
| ประเภท | ลักษณะ | ทิศทางโหลดที่รับได้ | ความเร็วที่เหมาะ | ตัวอย่างการใช้งาน |
|---|---|---|---|---|
| เม็ดกลมร่องลึก (Deep Groove) | รางลึก ใช้ทั่วไปที่สุด | แนวรัศมีเป็นหลัก รับแนวแกนได้บ้างทั้งสองทิศ | สูง | มอเตอร์ไฟฟ้า พัดลม ปั๊ม |
| เม็ดกลมสัมผัสเชิงมุม (Angular Contact) | รางเอียงเป็นมุม | แนวรัศมีและแนวแกนพร้อมกัน (แนวแกนทิศเดียวต่อตัว) | สูง | สปินเดิลเครื่องมือกล ปั๊ม |
| เม็ดกลมปรับแนวได้ (Self-aligning) | รางนอกโค้ง ปรับตัวตามการเยื้องศูนย์ได้ | แนวรัศมี แนวแกนเล็กน้อย | ปานกลาง–สูง | เพลายาว เครื่องจักรการเกษตร |
| ลูกกลิ้งทรงกระบอก (Cylindrical) | สัมผัสแบบเส้น | แนวรัศมีหนัก | ปานกลาง–สูง | เกียร์บ็อกซ์ มอเตอร์ขนาดใหญ่ |
| ลูกกลิ้งทรงเรียว (Tapered) | ลูกกลิ้งทรงกรวย | แนวรัศมีและแนวแกนหนัก | ปานกลาง | ดุมล้อ เกียร์ทดรอบ |
| ลูกกลิ้งทรงถัง (Spherical) | ลูกกลิ้งสองแถว ปรับแนวได้ | แนวรัศมีหนักมาก ทนแรงกระแทก | ต่ำ–ปานกลาง | เครื่องบด ตะแกรงสั่น สายพานงานหนัก |
| เม็ดเข็ม (Needle) | ลูกกลิ้งยาวเรียว หน้าตัดเล็ก | แนวรัศมี | ปานกลาง | จุดที่พื้นที่ติดตั้งจำกัด |
| กันรุน (Thrust) | ออกแบบรับแรงตามแกนโดยเฉพาะ | แนวแกนเป็นหลัก | ต่ำ–ปานกลาง | แท่นหมุน ตะขอเครน |
เปรียบเทียบ Ball Bearing กับ Roller Bearing
ความต่างหลักอยู่ที่ลักษณะการสัมผัสระหว่างตัวกลิ้งกับราง ซึ่งส่งผลต่อความเร็วและโหลดที่รับได้
- Ball Bearing: สัมผัสรางแบบจุด (Point Contact) แรงเสียดทานต่ำ จึงหมุนได้เร็ว แต่รับโหลดหนักและแรงกระแทกได้น้อยกว่า พบในมอเตอร์และเครื่องมือกล
- Roller Bearing: สัมผัสรางแบบเส้น (Line Contact) กระจายแรงได้กว้างกว่า จึงรับโหลดหนักได้ดีกว่า แต่ไวต่อการเยื้องศูนย์มากกว่า พบในเกียร์บ็อกซ์ เครื่องบด และตะแกรงสั่น
เลือกแบริ่งให้เหมาะกับงาน ดูจากอะไร?
การเลือกแบริ่งให้เหมาะกับงานดูจาก 4 ค่าหลัก ดังนี้
- ทิศทางและขนาดของโหลด: ดูว่าแรงกระทำตั้งฉากกับเพลา ขนานกับเพลา หรือทั้งสองแบบ และหนักแค่ไหน ถ้ามีแรงกระแทกมาก ควรใช้แบบลูกกลิ้ง ถ้ามีแรงตามแนวแกนเป็นหลัก ควรใช้แบบกันรุน
- ความเร็วรอบ: งานรอบสูงเหมาะกับแบริ่งเม็ดกลมที่แรงเสียดทานต่ำ ส่วนแบบลูกกลิ้งขนาดใหญ่เหมาะกับงานรอบต่ำถึงปานกลาง
- อุณหภูมิและสภาพแวดล้อม: จุดที่ร้อน มีฝุ่น หรือโดนน้ำ ต้องเลือกทั้งแบบซีล แบบฝาปิด และจาระบีที่ทนสภาพนั้นได้
- ขนาดพื้นที่ติดตั้ง: ขนาดเพลา รูตัวเรือน และความกว้างที่มี เป็นตัวกำหนดว่าใส่แบริ่งขนาดไหนได้
ถ้าเป็นงานเปลี่ยนทดแทน ให้อ่านรหัสบนแบริ่งตัวเดิมหรือในคู่มือเครื่องจักร แล้วเลือกชนิดและขนาดให้ตรงกัน
วิธีอ่านรหัสตลับลูกปืน เช่น 6205
รหัสบนตลับลูกปืนบอกทั้งชนิดและขนาด อ่านจากซ้ายไปขวาทีละส่วน โดยใช้ 6205 เป็นตัวอย่าง
| ตำแหน่ง | ตัวอย่าง | บอกอะไร | ความหมาย |
|---|---|---|---|
| เลขตัวแรก | 6 | ชนิด | ตลับลูกปืนเม็ดกลมร่องลึกแถวเดียว |
| เลขตัวที่สอง | 2 | ซีรีส์ขนาด | ซีรีส์เบา (Light) ถ้ารูในเท่ากัน เลขที่มากขึ้นจะสัมพันธ์กับขนาดและความหนาของตลับลูกปืน |
| เลขสองตัวท้าย | 05 | รูใน | คูณ 5 ได้ขนาดรูในเป็นมิลลิเมตร 05 × 5 = 25 มม. ยกเว้น 00-03 ที่เท่ากับ 10, 12, 15 และ 17 มม. |
| ตัวอักษรต่อท้าย | ZZ / 2RS / C3 | ลักษณะปลีกย่อย | ZZ คือ ฝาเหล็กปิดทั้งสองด้าน 2RS คือ ซีลยางทั้งสองด้าน C3 คือ ระยะคลอนภายในมากกว่าปกติ |
ดังนั้น 6205 คือ ตลับลูกปืนเม็ดกลมร่องลึก ซีรีส์เบา รูใน 25 มม. วงนอก 52 มม. กว้าง 15 มม.

แบริ่งพังเร็วเกิดจากอะไร? สาเหตุและอาการที่สังเกตได้
แบริ่งพังเร็วเกิดจาก 4 สาเหตุหลัก ส่วนใหญ่ป้องกันได้ด้วยการเลือกใช้ ติดตั้ง และหล่อลื่นให้ถูกวิธี
- หล่อลื่นผิดวิธี: อัดน้อยหรือมากเกินไป ใช้เกรดผิด หรือผสมจาระบีต่างชนิด ทั้งที่จาระบีไม่ได้แค่ลดแรงเสียดทาน แต่ยังกันความชื้น สนิม และสิ่งสกปรกด้วย
- สิ่งปนเปื้อน: ฝุ่นและน้ำเข้าทางซีลที่เสื่อม หรือติดไปกับหัวอัดจาระบีที่ไม่ได้เช็ด
- ติดตั้งผิดวิธี: ตอกค้อนลงบนแหวนผิดฝั่งจนรางบุบ สวมแน่นหรือหลวมเกินไป
- เยื้องศูนย์และโหลดเกิน: แรงไม่กระจาย ผิวรางล้าเร็วกว่าที่ออกแบบ
เมื่อแบริ่งเริ่มเสื่อม จะส่งสัญญาณออกมาเป็นเสียง ความร้อน และการสั่นสะเทือน
แบริ่งมีเสียงดัง ร้อนผิดปกติ บอกอะไรได้บ้าง
อาการ Bearing เสียงดังและร้อนมักเป็นสัญญาณเตือนก่อนเครื่องหยุด
- เสียงหวีดแหลมสม่ำเสมอ: จาระบีน้อยหรือฟิล์มหล่อลื่นบางเกินไป
- เสียงครูดหรือกรอบแกรบตอนหมุน: มีสิ่งปนเปื้อน หรือผิวรางเริ่มเป็นหลุม
- เสียงกระแทกเป็นจังหวะ: รางหรือเม็ดลูกปืนเสียหายเป็นจุด หรือแบริ่งหลวม
- ตัวเรือนร้อนกว่าปกติ: วัดด้วยเทอร์โมมิเตอร์อินฟราเรดเป็นประจำ แล้วเทียบกับค่าปกติ
- จาระบีเปลี่ยนสี: สีดำคล้ำหรือแข็ง คือ จาระบีเสื่อม สีขาวขุ่น คือ มีน้ำปน มีเศษโลหะ คือ มีการสึกภายใน
อัดจาระบีแบริ่งอย่างไรให้ถูกวิธี?
การอัดจาระบีที่ถูกวิธี คือ ใช้เกรดที่ตรงกับงาน เติมตามปริมาณที่คำนวณได้ และกำหนดรอบอัดจาระบีตามสภาพหน้างาน ไม่อัดจนจาระบีปลิ้นออกจากซีล เพราะจะทำให้สิ่งปนเปื้อนเข้าไปได้ง่าย จนแบริ่งพังก่อนกำหนด
จาระบีแบริ่งควรใช้เบอร์อะไร
จาระบีสำหรับแบริ่งอุตสาหกรรมมีหลายเบอร์ การเลือกต้องดูเกรด NLGI ควบคู่กับชนิดสารเพิ่มความข้นและอุณหภูมิใช้งาน ตัวอย่างจากจาระบี PTT Lubricants
- จาระบีลิเธียม (EP Grease): มีเบอร์ 0-3 ใช้กับแบริ่งอุตสาหกรรมทั่วไป ทนอุณหภูมิใช้งานได้ถึง 130°C
- จาระบีลิเธียมผสมโมลิบดีนัม (Moly EP): เบอร์ 2 สำหรับแบริ่งงานหนักที่มีแรงกระแทกและแรงกดสูง
- จาระบีลิเธียมคอมเพล็กซ์ (Li-Plex): เบอร์ 2 และ 3 สำหรับแบริ่งเครื่องจักรที่ทำงานหนักต่อเนื่องและร้อน ทนได้ถึง 180°C
ถ้าแบริ่งอยู่ใกล้แหล่งความร้อน เช่น เตาอบหรือเครื่องอบแห้ง ควรใช้จาระบีทนความร้อนสูงแทนจาระบีทั่วไป
ปริมาณและรอบการอัดจาระบี ขึ้นอยู่กับอะไร
ปริมาณจาระบีต่อรอบคำนวณได้คร่าว ๆ จาก ความกว้าง × เส้นผ่านศูนย์กลางวงนอก (นิ้ว) ÷ 10 = ออนซ์ เช่น แบริ่ง 6205 ต้องเติมราว 0.12 ออนซ์ หรือประมาณ 3.4 กรัม ถ้าเป็นแบริ่งแบบมีซีล ให้เติมประมาณ 1 ใน 3 ของช่องว่าง และก่อนใช้ปืนอัด ให้บีบ 5 ครั้งลงตาชั่งแล้วหารด้วย 5 จะรู้ว่าบีบหนึ่งครั้งได้จาระบีกี่กรัม
รอบอัดจาระบีจะแตกต่างกันไปในแต่ละเครื่อง ให้เริ่มจากค่าที่ผู้ผลิตกำหนด แล้วปรับตามปัจจัยเหล่านี้
- ความเร็วรอบและชั่วโมงการทำงาน: ยิ่งหมุนเร็วและเดินเครื่องนาน ยิ่งต้องอัดถี่
- อุณหภูมิ: แบริ่งที่ร้อนต้องอัดถี่ขึ้น บางจุดอาจต้องอัดทุกวัน
- สภาพแวดล้อม: จุดที่มีฝุ่น ความชื้น หรือโดนน้ำ ต้องอัดถี่กว่าจุดที่สะอาด
- การสั่นสะเทือน: เครื่องที่สั่นมากทำให้จาระบีเสื่อมและหลุดออกเร็ว
- ตำแหน่งติดตั้ง: เพลาแนวตั้งต้องอัดถี่กว่าเพลาแนวนอนราว 3 เท่า
สรุป
แบริ่ง คือ ตลับลูกปืนที่ทำให้เพลาหมุนได้ลื่นและรับโหลดของเครื่องจักร การเลือกให้เหมาะกับงานดูจากทิศทางโหลด ความเร็วรอบ อุณหภูมิ พื้นที่ติดตั้ง และรหัสบนตัวแบริ่ง แต่สิ่งที่กำหนดว่าแบริ่งจะใช้งานได้นานแค่ไหน คือ การหล่อลื่น ทั้งการเลือกเบอร์และชนิดจาระบีให้ตรงงาน การเติมตามปริมาณที่คำนวณได้ และการปรับรอบอัดตามสภาพหน้างาน เมื่อดูแลถูกวิธี จะลดปัญหาเสียงดัง ร้อนผิดปกติ และแบริ่งพังก่อนกำหนดได้
ไม่แน่ใจว่าควรใช้จาระบีเบอร์ไหนกับแบริ่ง ปรึกษา Time Ventures
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
1. แบริ่งกับตลับลูกปืนเป็นสิ่งเดียวกันไหม?
เป็นสิ่งเดียวกัน แบริ่งมาจากคำภาษาอังกฤษ Bearing ส่วนตลับลูกปืนเป็นคำไทย ทั้งสองคำหมายถึงชิ้นส่วนที่มีแหวนนอก แหวนใน และตัวกลิ้ง ทำหน้าที่รองรับเพลาให้หมุนลื่นและรับโหลด ช่างในโรงงานใช้สลับกัน เวลาสั่งซื้อให้ระบุรหัสแบริ่งเพื่อให้ได้ชนิดและขนาดที่ตรงกัน
2. ควรอัดจาระบีแบริ่งทุกกี่ชั่วโมง?
ไม่มีรอบอัดตายตัว ขึ้นอยู่กับความเร็วรอบ ชนิดและขนาดแบริ่ง อุณหภูมิ และสภาพแวดล้อม ให้เริ่มจากค่าที่ผู้ผลิตกำหนด แล้วอัดถี่ขึ้นเมื่อแบริ่งร้อน มีฝุ่นหรือน้ำ หรือเครื่องสั่นมาก ส่วนเพลาแนวตั้งต้องอัดถี่กว่าเพลาแนวนอนราว 3 เท่า
3. อัดจาระบีแบริ่งมากเกินไปเสียหายไหม?
มีโอกาสเสียหายได้ การอัดมากเกินไปทำให้ซีลหรือฝาปิดเสียหาย สิ่งปนเปื้อนเข้าแบริ่งได้ง่ายขึ้น และแบริ่งพังก่อนกำหนด โดยเฉพาะแบริ่งมอเตอร์ไฟฟ้า ควรคำนวณปริมาณจากขนาดแบริ่ง และสอบเทียบปืนอัดจาระบีก่อนใช้
อ้างอิง
- ชูศักดิ์ กมลขันธ์ธร และ เอกพล อนุสุรเนตร. (2565). การวิเคราะห์ความสั่นสะเทือนกรณีรองลื่นมอเตอร์ผิดพร่องด้วยพีโซอิเล็กทริกเซ็นเซอร์. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีรัตนโกสินทร์, 4(1), 54–62. https://ph02.tci-thaijo.org/index.php/RJST/article/download/245821/167210/874665
- PTT Lubricants. (ม.ป.ป.). เลือกใช้จาระบีอย่างไร? ให้ได้ประสิทธิภาพสูงสุด. บริษัท ปตท. น้ำมันและการค้าปลีก จำกัด (มหาชน). https://pttlubricants.pttor.com/th/knowledge_bit_detail/5/56
- PTT Lubricants. (ม.ป.ป.). ทนร้อนทนน้ำ ต้องจาระบี PTT Lubricants. บริษัท ปตท. น้ำมันและการค้าปลีก จำกัด (มหาชน). https://pttlubricants.pttor.com/th/knowledge_bit_detail/2/175
- แดน โฮลด์เมเยอร์. (2563, 1 กันยายน). การเลือกใช้จาระบีให้เหมาะสมช่วยเพิ่มประสิทธิภาพและยืดอายุการใช้งานได้นานขึ้น. Caltex Thailand. https://www.caltex.com/th/business-solutions/articles/good-grease-practices.html
