ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมแบ่งได้เป็น 3 กลุ่มหลัก คือ เชื้อเพลิง เช่น ก๊าซปิโตรเลียมเหลว (LPG) น้ำมันเบนซิน น้ำมันดีเซล และน้ำมันเตา น้ำมันหล่อลื่น เช่น น้ำมันไฮดรอลิค น้ำมันเกียร์ น้ำมันหม้อแปลง รวมถึงวัตถุดิบหรือวัสดุอื่น เช่น เม็ดพลาสติก ไขพาราฟิน และยางมะตอย ทั้งหมดได้มาจากการกลั่นน้ำมันดิบและการแยกก๊าซธรรมชาติ ซึ่งมีคาร์บอนตั้งแต่ 1 อะตอมไปจนถึงมากกว่า 70 อะตอม จึงต้องแยกตามจุดเดือดก่อนนำไปใช้

ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมคืออะไร?
ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม คือ ทุกอย่างที่ได้จากการกลั่นและแปรรูปน้ำมันดิบกับก๊าซธรรมชาติ เพราะน้ำมันดิบที่สูบขึ้นมาจากหลุมยังใช้ตรง ๆ ไม่ได้ ต้องแยกออกเป็นส่วน ๆ ก่อน ปิโตรเลียมเกิดจากซากพืชและสัตว์ที่ทับถมใต้ดินนานหลายล้านปี พบได้ทั้งในรูปแก๊ส (ก๊าซธรรมชาติ) ของเหลว (น้ำมันดิบ) และของแข็ง (แอสฟัลต์) น้ำมันดิบมีสารไฮโดรคาร์บอน หลายชนิดปนกันอยู่ บางตัวระเหยง่าย บางตัวข้นจนแทบเป็นของแข็ง ถ้านำไปเผาพร้อมกันทั้งหมด เครื่องยนต์หรือหัวเผาจะทำงานได้ไม่ดี
เมื่อแยกแล้ว ปิโตรเลียมและผลิตภัณฑ์ที่ได้ถูกใช้ 3 ทางหลัก คือ เป็นเชื้อเพลิง เป็นน้ำมันหล่อลื่น และเป็นวัตถุดิบตั้งต้นของอุตสาหกรรมปิโตรเคมี ซึ่งเป็นอุตสาหกรรมที่นำสารจากปิโตรเลียมไปผลิตเม็ดพลาสติก ยางสังเคราะห์ และสารเคมีอื่น ๆ
ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมได้มาจากกระบวนการอะไร?
ผลิตภัณฑ์จากปิโตรเลียมได้มาจาก 2 แหล่ง คือ การกลั่นน้ำมันดิบในโรงกลั่น และการแยกก๊าซธรรมชาติในโรงแยกก๊าซ ส่วนที่ได้จากการกลั่นใช้วิธีที่เรียกว่า การกลั่นลำดับส่วน (Fractional Distillation) คือ การแยกสารตามจุดเดือดที่ต่างกัน ตามขั้นตอนง่าย ๆ ดังนี้
- ให้ความร้อนน้ำมันดิบจนกลายเป็นไอ แล้วส่งเข้าหอกลั่น (Distillation Tower)
- ไอลอยขึ้นและเย็นลงเรื่อย ๆ สารที่จุดเดือดสูงจะควบแน่นเป็นของเหลวที่ชั้นล่าง
- สารที่จุดเดือดต่ำหรือส่วนเบาลอยขึ้นไปควบแน่นที่ชั้นบน
- ส่วนที่หนักที่สุด เช่น ยางมะตอย ค้างอยู่ก้นหอ
บางส่วนจะผ่านการแตกโมเลกุล (Cracking) ด้วยความร้อนและตัวเร่งปฏิกิริยา เพื่อเปลี่ยนโมเลกุลใหญ่ให้เล็กลงและได้น้ำมันเบาเพิ่มขึ้น

ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมมีอะไรบ้าง?
ผลิตภัณฑ์จากปิโตรเลียมไล่ได้ตั้งแต่ส่วนเบาที่เป็นแก๊ส ไปจนถึงส่วนหนักที่เป็นของแข็ง ยิ่งโมเลกุลมีคาร์บอนมาก จุดเดือดยิ่งสูงและเนื้อยิ่งข้น
| ผลิตภัณฑ์ | ช่วงจุดเดือดโดยประมาณ | จำนวนอะตอมคาร์บอน | ตัวอย่างการใช้งาน |
|---|---|---|---|
| ก๊าซปิโตรเลียมเหลว (LPG) | เป็นแก๊สที่อุณหภูมิห้อง | 3-4 | เชื้อเพลิงหุงต้ม เตาอบ และเครื่องจักรในโรงงาน |
| น้ำมันเบนซิน | 200 °C | 4-12 | เชื้อเพลิงเครื่องยนต์เบนซิน |
| น้ำมันก๊าดหรือน้ำมันเครื่องบิน | 150-300 °C | 11-12 | เชื้อเพลิงเครื่องยนต์ไอพ่น |
| น้ำมันดีเซล | 250-350 °C | 13-14 | รถบรรทุก เครื่องปั่นไฟ เครื่องจักรกลหนัก |
| น้ำมันพื้นฐาน (Base Oil) | ประมาณ 305-405 °C | ประมาณ 18-25 | ตั้งต้นทำน้ำมันไฮดรอลิค น้ำมันเกียร์ น้ำมันหม้อแปลง |
| น้ำมันเตา | 250-350 °C | 15-17 | บอยเลอร์ (หม้อไอน้ำ) เตาเผา เตาหลอม เครื่องยนต์เรือ |
| ไขพาราฟิน | หลอมเหลวที่ 50-60 °C | 19-36 | เทียนไข กระดาษไข |
| ยางมะตอย | สูงที่สุด ค้างอยู่ก้นหอกลั่น | มากกว่า 70 | ลาดยางถนน วัสดุกันซึม |
เชื้อเพลิงที่โรงงานใช้มากที่สุดอย่างดีเซลกับน้ำมันเตา ใช้ทำอะไรบ้าง?
โรงงานส่วนใหญ่ใช้ดีเซลกับเครื่องยนต์และเครื่องปั่นไฟ ส่วนน้ำมันเตาใช้กับงานที่ต้องการความร้อนปริมาณมาก เช่น บอยเลอร์และเตาเผา สองตัวนี้ต่างกันที่ความข้นและวิธีเตรียมก่อนใช้
| หัวข้อ | น้ำมันดีเซล | น้ำมันเตา |
|---|---|---|
| ความหนืด | ใส ไหลง่าย | ข้นกว่ามาก โดยเฉพาะเกรด C |
| งานที่เหมาะ | เครื่องปั่นไฟ เครื่องจักรกลหนัก รถขนส่งในโรงงาน | บอยเลอร์ เตาเผา เตาหลอม |
| การเตรียมก่อนใช้ | เติมแล้วใช้ได้ทันที | เกรด C ต้องอุ่นก่อนเข้าหัวเผา เพื่อให้พ่นเป็นละอองฝอยและเผาไหม้ได้ดี |
| เรื่องที่ต้องระวัง | น้ำและตะกอนในถังเก็บ | คุมอุณหภูมิถัง ตรวจความหนืดและกำมะถันตามรอบ |
น้ำมันเตาในไทยแบ่งเป็นหลายชนิดตามความหนืด ที่โรงงานใช้บ่อย คือ ชนิดที่ 1 (เกรด A) ซึ่งไหลง่ายกว่าและไม่ต้องลงทุนระบบอุ่นมาก กับชนิดที่ 2 (เกรด C) ซึ่งข้นกว่า เหมาะกับบอยเลอร์ขนาดใหญ่ที่มีระบบอุ่นอยู่แล้ว ก่อนเลือกเกรดน้ำมันเตา ควรเช็กสเปกหัวเผาและระบบอุ่นของโรงงานก่อน
น้ำมันหล่อลื่นไฮดรอลิค เกียร์ และหม้อแปลง ต่างกันยังไง?
ทั้ง 3 ตัวเริ่มจากน้ำมันพื้นฐาน (Base Oil) เหมือนกัน แต่ต่างกันที่สารเพิ่มคุณภาพ (Additives) ที่เติมเข้าไปให้เหมาะกับงานแต่ละแบบ จึงใช้แทนกันไม่ได้
| ผลิตภัณฑ์ | หน้าที่หลัก | ค่าที่ต้องดู | เกรดที่พบบ่อย |
|---|---|---|---|
| น้ำมันไฮดรอลิค | ส่งถ่ายแรงดันในระบบ และหล่อลื่นปั๊ม วาล์ว กระบอกสูบ | ความหนืด (ISO VG) และความสะอาดของน้ำมัน | ISO VG 32, 46, 68 |
| น้ำมันเกียร์อุตสาหกรรม | ลดแรงเสียดทานและการสึกหรอของฟันเฟืองที่รับแรงกดสูง | ISO VG และสารรับแรงกดสูง (EP) | ISO VG 150–460 |
| น้ำมันหม้อแปลง | เป็นฉนวนไฟฟ้าและระบายความร้อนในหม้อแปลง | ค่าความเป็นฉนวน (Breakdown Voltage) | ตามมาตรฐาน IEC 60296 |
ISO VG (Viscosity Grade) คือ เกรดความหนืดของน้ำมันที่อุณหภูมิ 40 °C ตัวเลขยิ่งสูงยิ่งข้น เช่น น้ำมันไฮดรอลิค ISO VG 68 ของ ปตท. มีความหนืดราว 68 เซนติสโตกส์ (cSt) ที่ 40 °C และเป็นเกรดที่ใช้กันแพร่หลายในเครื่องจักรอุตสาหกรรมทั่วไป ส่วนน้ำมันเกียร์อุตสาหกรรมมักใช้เกรดที่ข้นกว่า เพราะต้องรับแรงกดที่ผิวฟันเฟือง
สำหรับน้ำมันหม้อแปลง ค่าที่สำคัญที่สุด คือ ความเป็นฉนวน เช่น ผลิตภัณฑ์ของ ปตท. ระบุแรงดันเบรกดาวน์ 40-60 kV สำหรับน้ำมันใหม่ และมากกว่า 70 kV หลังผ่านการกรอง ถ้าค่าที่ตรวจได้ลดลงต่ำกว่าเกณฑ์ ควรพิจารณากรองหรือเปลี่ยนถ่าย
ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมรอบตัวที่หลายคนไม่รู้มีอะไรบ้าง?
นอกจากเชื้อเพลิงและน้ำมันหล่อลื่น ผลิตภัณฑ์ที่ได้จากปิโตรเลียมยังกลายเป็นของใช้ในชีวิตประจำวันอีกมาก เช่น
- พลาสติก: ขวด ถุง และบรรจุภัณฑ์ ผลิตจากสารปิโตรเคมีที่ได้จากน้ำมันดิบและก๊าซธรรมชาติ
- ยางมะตอย: ส่วนที่หนักที่สุดจากหอกลั่น ใช้ลาดถนนและทำวัสดุกันซึม
- เทียนไข: ทำจากไขพาราฟินที่แยกได้จากน้ำมันดิบ
- ปิโตรเลียมเจลลี่: ใช้เป็นส่วนผสมในครีมทาผิวและขี้ผึ้งหล่อลื่น
- ผงซักฟอก: สารลดแรงตึงผิวหลายชนิดสังเคราะห์จากสารปิโตรเคมี
- ปุ๋ยเคมีบางชนิด: เช่น ปุ๋ยยูเรีย ผลิตจากแอมโมเนียที่ใช้ก๊าซธรรมชาติเป็นวัตถุดิบ
สั่งผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมสำหรับโรงงานกับ Time Ventures
Time Ventures เป็นผู้แทนจำหน่ายผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมของ ปตท. ที่ดูแลลูกค้าอุตสาหกรรมมาเกือบ 3 ทศวรรษ และได้รับรางวัล PTT Lubricants Diamond Award สินค้าสำหรับโรงงานครอบคลุมทั้งเชื้อเพลิง ได้แก่ LPG น้ำมันดีเซล และน้ำมันเตาเกรด A และ C และน้ำมันหล่อลื่นอุตสาหกรรม เช่น น้ำมันไฮดรอลิค น้ำมันเกียร์ และน้ำมันหม้อแปลง ใส่ใจทุกขั้นตอน ตั้งแต่ให้คำปรึกษาจนถึงการจัดส่ง
- ทีมงานช่วยเลือกเกรดให้ตรงกับเครื่องจักรและหัวเผา
- จัดส่งถึงโรงงานด้วยรถแท็งก์ที่ควบคุมตามมาตรฐานความปลอดภัย
- แนบใบรับรองผลการทดสอบ (COA) ทุกล็อต
- ออกใบเสนอราคาอย่างเป็นทางการ ใช้ประกอบการอนุมัติงบได้
ปรึกษาและขอใบเสนอราคาน้ำมันสำหรับโรงงาน ติดต่อ Time Ventures
อ้างอิง
- สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2567, 19 ตุลาคม). ปิโตรเลียม. คลังความรู้ SciMath. https://www.scimath.org/escivocab-chemistry/item/14547-petroleum
- อรนิษฐ์ โชคชัย. (2566, 13 มิถุนายน). จากปิโตรเลียมสู่ผลิตภัณฑ์. คลังความรู้ SciMath, สสวท. https://www.scimath.org/article-science/item/12805-2023-01-20-06-43-01
- สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2567, 19 ตุลาคม). การกลั่นลำดับส่วน. คลังความรู้ SciMath. https://www.scimath.org/escivocab-chemistry/item/14402-fractional-distillation
- สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2567, 20 ตุลาคม). กระบวนการแตกสลาย. คลังความรู้ SciMath. https://www.scimath.org/escivocab-chemistry/item/17167-cracking-process
- PSU Broadcast. (2569, 18 มีนาคม). น้ำมันแต่ละชนิดต่างกันอย่างไร? เติมสลับกันได้หรือไม่? ไขข้อข้องใจกับ ผศ.สาวิตร์ ตัณฑนุช. มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์. https://psub.psu.ac.th/?p=16205
- สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2567, 20 ตุลาคม). แก๊สปิโตรเลียมเหลว (LPG). คลังความรู้ SciMath. https://www.scimath.org/escivocab-science/item/17116-liquefied-petroleum-gas-lpg
- สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2567, 19 ตุลาคม). น้ำมันก๊าด. คลังความรู้ SciMath. https://www.scimath.org/escivocab-chemistry/item/14503-kerosene
- สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2567, 19 ตุลาคม). น้ำมันดีเซล. คลังความรู้ SciMath. https://www.scimath.org/escivocab-chemistry/item/14505-diesel-oil—diesel
- สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2567). น้ำมันหล่อลื่น. คลังความรู้ SciMath. https://scimath.org/escivocab-science/item/14509-lubricating-oil
- สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2567, 19 ตุลาคม). น้ำมันเตา. คลังความรู้ SciMath. https://www.scimath.org/escivocab-chemistry/item/14506-fuel-oil
- สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2567, 19 ตุลาคม). พาราฟิน. คลังความรู้ SciMath. https://www.scimath.org/escivocab-chemistry/item/14570-paraffins
- สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2567). ยางมะตอย. คลังความรู้ SciMath. https://scimath.org/escivocab-earthscience/item/17777-asphalt
- PTT Lubricants. (2021). PTT HYDRAULIC [Product data sheet]. บริษัท ปตท. น้ำมันและการค้าปลีก จำกัด (มหาชน). https://pttlubricants.pttor.com/admin/public/files/pds/th/9.pdf
- PTT Lubricants. (2021). PTT HIVOLT 99 PLUS [Product data sheet]. บริษัท ปตท. น้ำมันและการค้าปลีก จำกัด (มหาชน). https://pttlubricants.pttor.com/admin/public/files/pds/th/118.pdf
