ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม

ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมมีอะไรบ้าง ได้มาจากไหน และโรงงานเอาไปใช้ทำอะไร

ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมแบ่งได้เป็น 3 กลุ่มหลัก คือ เชื้อเพลิง เช่น ก๊าซปิโตรเลียมเหลว (LPG) น้ำมันเบนซิน น้ำมันดีเซล และน้ำมันเตา น้ำมันหล่อลื่น เช่น น้ำมันไฮดรอลิค น้ำมันเกียร์ น้ำมันหม้อแปลง รวมถึงวัตถุดิบหรือวัสดุอื่น เช่น เม็ดพลาสติก ไขพาราฟิน และยางมะตอย ทั้งหมดได้มาจากการกลั่นน้ำมันดิบและการแยกก๊าซธรรมชาติ ซึ่งมีคาร์บอนตั้งแต่ 1 อะตอมไปจนถึงมากกว่า 70 อะตอม จึงต้องแยกตามจุดเดือดก่อนนำไปใช้

ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมคืออะไร

ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมคืออะไร?

ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม คือ ทุกอย่างที่ได้จากการกลั่นและแปรรูปน้ำมันดิบกับก๊าซธรรมชาติ เพราะน้ำมันดิบที่สูบขึ้นมาจากหลุมยังใช้ตรง ๆ ไม่ได้ ต้องแยกออกเป็นส่วน ๆ ก่อน ปิโตรเลียมเกิดจากซากพืชและสัตว์ที่ทับถมใต้ดินนานหลายล้านปี พบได้ทั้งในรูปแก๊ส (ก๊าซธรรมชาติ) ของเหลว (น้ำมันดิบ) และของแข็ง (แอสฟัลต์) น้ำมันดิบมีสารไฮโดรคาร์บอน หลายชนิดปนกันอยู่ บางตัวระเหยง่าย บางตัวข้นจนแทบเป็นของแข็ง ถ้านำไปเผาพร้อมกันทั้งหมด เครื่องยนต์หรือหัวเผาจะทำงานได้ไม่ดี

เมื่อแยกแล้ว ปิโตรเลียมและผลิตภัณฑ์ที่ได้ถูกใช้ 3 ทางหลัก คือ เป็นเชื้อเพลิง เป็นน้ำมันหล่อลื่น และเป็นวัตถุดิบตั้งต้นของอุตสาหกรรมปิโตรเคมี ซึ่งเป็นอุตสาหกรรมที่นำสารจากปิโตรเลียมไปผลิตเม็ดพลาสติก ยางสังเคราะห์ และสารเคมีอื่น ๆ

ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมได้มาจากกระบวนการอะไร?

ผลิตภัณฑ์จากปิโตรเลียมได้มาจาก 2 แหล่ง คือ การกลั่นน้ำมันดิบในโรงกลั่น และการแยกก๊าซธรรมชาติในโรงแยกก๊าซ ส่วนที่ได้จากการกลั่นใช้วิธีที่เรียกว่า การกลั่นลำดับส่วน (Fractional Distillation) คือ การแยกสารตามจุดเดือดที่ต่างกัน ตามขั้นตอนง่าย ๆ ดังนี้

  1. ให้ความร้อนน้ำมันดิบจนกลายเป็นไอ แล้วส่งเข้าหอกลั่น (Distillation Tower)
  2. ไอลอยขึ้นและเย็นลงเรื่อย ๆ สารที่จุดเดือดสูงจะควบแน่นเป็นของเหลวที่ชั้นล่าง
  3. สารที่จุดเดือดต่ำหรือส่วนเบาลอยขึ้นไปควบแน่นที่ชั้นบน
  4. ส่วนที่หนักที่สุด เช่น ยางมะตอย ค้างอยู่ก้นหอ

บางส่วนจะผ่านการแตกโมเลกุล (Cracking) ด้วยความร้อนและตัวเร่งปฏิกิริยา เพื่อเปลี่ยนโมเลกุลใหญ่ให้เล็กลงและได้น้ำมันเบาเพิ่มขึ้น

ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมมีอะไรบ้าง

ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมมีอะไรบ้าง?

ผลิตภัณฑ์จากปิโตรเลียมไล่ได้ตั้งแต่ส่วนเบาที่เป็นแก๊ส ไปจนถึงส่วนหนักที่เป็นของแข็ง ยิ่งโมเลกุลมีคาร์บอนมาก จุดเดือดยิ่งสูงและเนื้อยิ่งข้น

ผลิตภัณฑ์ ช่วงจุดเดือดโดยประมาณ จำนวนอะตอมคาร์บอน ตัวอย่างการใช้งาน
ก๊าซปิโตรเลียมเหลว (LPG) เป็นแก๊สที่อุณหภูมิห้อง 3-4 เชื้อเพลิงหุงต้ม เตาอบ และเครื่องจักรในโรงงาน
น้ำมันเบนซิน 200 °C 4-12 เชื้อเพลิงเครื่องยนต์เบนซิน
น้ำมันก๊าดหรือน้ำมันเครื่องบิน 150-300 °C 11-12 เชื้อเพลิงเครื่องยนต์ไอพ่น
น้ำมันดีเซล 250-350 °C 13-14 รถบรรทุก เครื่องปั่นไฟ เครื่องจักรกลหนัก
น้ำมันพื้นฐาน (Base Oil) ประมาณ 305-405 °C ประมาณ 18-25 ตั้งต้นทำน้ำมันไฮดรอลิค น้ำมันเกียร์ น้ำมันหม้อแปลง
น้ำมันเตา 250-350 °C 15-17 บอยเลอร์ (หม้อไอน้ำ) เตาเผา เตาหลอม เครื่องยนต์เรือ
ไขพาราฟิน หลอมเหลวที่ 50-60 °C 19-36 เทียนไข กระดาษไข
ยางมะตอย สูงที่สุด ค้างอยู่ก้นหอกลั่น มากกว่า 70 ลาดยางถนน วัสดุกันซึม

เชื้อเพลิงที่โรงงานใช้มากที่สุดอย่างดีเซลกับน้ำมันเตา ใช้ทำอะไรบ้าง?

โรงงานส่วนใหญ่ใช้ดีเซลกับเครื่องยนต์และเครื่องปั่นไฟ ส่วนน้ำมันเตาใช้กับงานที่ต้องการความร้อนปริมาณมาก เช่น บอยเลอร์และเตาเผา สองตัวนี้ต่างกันที่ความข้นและวิธีเตรียมก่อนใช้

หัวข้อ น้ำมันดีเซล น้ำมันเตา
ความหนืด ใส ไหลง่าย ข้นกว่ามาก โดยเฉพาะเกรด C
งานที่เหมาะ เครื่องปั่นไฟ เครื่องจักรกลหนัก รถขนส่งในโรงงาน บอยเลอร์ เตาเผา เตาหลอม
การเตรียมก่อนใช้ เติมแล้วใช้ได้ทันที เกรด C ต้องอุ่นก่อนเข้าหัวเผา เพื่อให้พ่นเป็นละอองฝอยและเผาไหม้ได้ดี
เรื่องที่ต้องระวัง น้ำและตะกอนในถังเก็บ คุมอุณหภูมิถัง ตรวจความหนืดและกำมะถันตามรอบ

น้ำมันเตาในไทยแบ่งเป็นหลายชนิดตามความหนืด ที่โรงงานใช้บ่อย คือ ชนิดที่ 1 (เกรด A) ซึ่งไหลง่ายกว่าและไม่ต้องลงทุนระบบอุ่นมาก กับชนิดที่ 2 (เกรด C) ซึ่งข้นกว่า เหมาะกับบอยเลอร์ขนาดใหญ่ที่มีระบบอุ่นอยู่แล้ว ก่อนเลือกเกรดน้ำมันเตา ควรเช็กสเปกหัวเผาและระบบอุ่นของโรงงานก่อน

น้ำมันหล่อลื่นไฮดรอลิค เกียร์ และหม้อแปลง ต่างกันยังไง?

ทั้ง 3 ตัวเริ่มจากน้ำมันพื้นฐาน (Base Oil) เหมือนกัน แต่ต่างกันที่สารเพิ่มคุณภาพ (Additives) ที่เติมเข้าไปให้เหมาะกับงานแต่ละแบบ จึงใช้แทนกันไม่ได้

ผลิตภัณฑ์ หน้าที่หลัก ค่าที่ต้องดู เกรดที่พบบ่อย
น้ำมันไฮดรอลิค ส่งถ่ายแรงดันในระบบ และหล่อลื่นปั๊ม วาล์ว กระบอกสูบ ความหนืด (ISO VG) และความสะอาดของน้ำมัน ISO VG 32, 46, 68
น้ำมันเกียร์อุตสาหกรรม ลดแรงเสียดทานและการสึกหรอของฟันเฟืองที่รับแรงกดสูง ISO VG และสารรับแรงกดสูง (EP) ISO VG 150–460
น้ำมันหม้อแปลง เป็นฉนวนไฟฟ้าและระบายความร้อนในหม้อแปลง ค่าความเป็นฉนวน (Breakdown Voltage) ตามมาตรฐาน IEC 60296

ISO VG (Viscosity Grade) คือ เกรดความหนืดของน้ำมันที่อุณหภูมิ 40 °C ตัวเลขยิ่งสูงยิ่งข้น เช่น น้ำมันไฮดรอลิค ISO VG 68 ของ ปตท. มีความหนืดราว 68 เซนติสโตกส์ (cSt) ที่ 40 °C และเป็นเกรดที่ใช้กันแพร่หลายในเครื่องจักรอุตสาหกรรมทั่วไป ส่วนน้ำมันเกียร์อุตสาหกรรมมักใช้เกรดที่ข้นกว่า เพราะต้องรับแรงกดที่ผิวฟันเฟือง

สำหรับน้ำมันหม้อแปลง ค่าที่สำคัญที่สุด คือ ความเป็นฉนวน เช่น ผลิตภัณฑ์ของ ปตท. ระบุแรงดันเบรกดาวน์ 40-60 kV สำหรับน้ำมันใหม่ และมากกว่า 70 kV หลังผ่านการกรอง ถ้าค่าที่ตรวจได้ลดลงต่ำกว่าเกณฑ์ ควรพิจารณากรองหรือเปลี่ยนถ่าย

ผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมรอบตัวที่หลายคนไม่รู้มีอะไรบ้าง?

นอกจากเชื้อเพลิงและน้ำมันหล่อลื่น ผลิตภัณฑ์ที่ได้จากปิโตรเลียมยังกลายเป็นของใช้ในชีวิตประจำวันอีกมาก เช่น

  • พลาสติก: ขวด ถุง และบรรจุภัณฑ์ ผลิตจากสารปิโตรเคมีที่ได้จากน้ำมันดิบและก๊าซธรรมชาติ
  • ยางมะตอย: ส่วนที่หนักที่สุดจากหอกลั่น ใช้ลาดถนนและทำวัสดุกันซึม
  • เทียนไข: ทำจากไขพาราฟินที่แยกได้จากน้ำมันดิบ
  • ปิโตรเลียมเจลลี่: ใช้เป็นส่วนผสมในครีมทาผิวและขี้ผึ้งหล่อลื่น
  • ผงซักฟอก: สารลดแรงตึงผิวหลายชนิดสังเคราะห์จากสารปิโตรเคมี
  • ปุ๋ยเคมีบางชนิด: เช่น ปุ๋ยยูเรีย ผลิตจากแอมโมเนียที่ใช้ก๊าซธรรมชาติเป็นวัตถุดิบ

สั่งผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมสำหรับโรงงานกับ Time Ventures

Time Ventures เป็นผู้แทนจำหน่ายผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมของ ปตท. ที่ดูแลลูกค้าอุตสาหกรรมมาเกือบ 3 ทศวรรษ และได้รับรางวัล PTT Lubricants Diamond Award สินค้าสำหรับโรงงานครอบคลุมทั้งเชื้อเพลิง ได้แก่ LPG น้ำมันดีเซล และน้ำมันเตาเกรด A และ C และน้ำมันหล่อลื่นอุตสาหกรรม เช่น น้ำมันไฮดรอลิค น้ำมันเกียร์ และน้ำมันหม้อแปลง ใส่ใจทุกขั้นตอน ตั้งแต่ให้คำปรึกษาจนถึงการจัดส่ง

  • ทีมงานช่วยเลือกเกรดให้ตรงกับเครื่องจักรและหัวเผา
  • จัดส่งถึงโรงงานด้วยรถแท็งก์ที่ควบคุมตามมาตรฐานความปลอดภัย
  • แนบใบรับรองผลการทดสอบ (COA) ทุกล็อต
  • ออกใบเสนอราคาอย่างเป็นทางการ ใช้ประกอบการอนุมัติงบได้

ปรึกษาและขอใบเสนอราคาน้ำมันสำหรับโรงงาน ติดต่อ Time Ventures

อ้างอิง

  1. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2567, 19 ตุลาคม). ปิโตรเลียม. คลังความรู้ SciMath. https://www.scimath.org/escivocab-chemistry/item/14547-petroleum
  2. อรนิษฐ์ โชคชัย. (2566, 13 มิถุนายน). จากปิโตรเลียมสู่ผลิตภัณฑ์. คลังความรู้ SciMath, สสวท. https://www.scimath.org/article-science/item/12805-2023-01-20-06-43-01
  3. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2567, 19 ตุลาคม). การกลั่นลำดับส่วน. คลังความรู้ SciMath. https://www.scimath.org/escivocab-chemistry/item/14402-fractional-distillation
  4. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2567, 20 ตุลาคม). กระบวนการแตกสลาย. คลังความรู้ SciMath. https://www.scimath.org/escivocab-chemistry/item/17167-cracking-process
  5. PSU Broadcast. (2569, 18 มีนาคม). น้ำมันแต่ละชนิดต่างกันอย่างไร? เติมสลับกันได้หรือไม่? ไขข้อข้องใจกับ ผศ.สาวิตร์ ตัณฑนุช. มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์. https://psub.psu.ac.th/?p=16205
  6. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2567, 20 ตุลาคม). แก๊สปิโตรเลียมเหลว (LPG). คลังความรู้ SciMath. https://www.scimath.org/escivocab-science/item/17116-liquefied-petroleum-gas-lpg
  7. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2567, 19 ตุลาคม). น้ำมันก๊าด. คลังความรู้ SciMath. https://www.scimath.org/escivocab-chemistry/item/14503-kerosene
  8. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2567, 19 ตุลาคม). น้ำมันดีเซล. คลังความรู้ SciMath. https://www.scimath.org/escivocab-chemistry/item/14505-diesel-oil—diesel
  9. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2567). น้ำมันหล่อลื่น. คลังความรู้ SciMath. https://scimath.org/escivocab-science/item/14509-lubricating-oil
  10. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2567, 19 ตุลาคม). น้ำมันเตา. คลังความรู้ SciMath. https://www.scimath.org/escivocab-chemistry/item/14506-fuel-oil
  11. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2567, 19 ตุลาคม). พาราฟิน. คลังความรู้ SciMath. https://www.scimath.org/escivocab-chemistry/item/14570-paraffins
  12. สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี. (2567). ยางมะตอย. คลังความรู้ SciMath. https://scimath.org/escivocab-earthscience/item/17777-asphalt
  13. PTT Lubricants. (2021). PTT HYDRAULIC [Product data sheet]. บริษัท ปตท. น้ำมันและการค้าปลีก จำกัด (มหาชน). https://pttlubricants.pttor.com/admin/public/files/pds/th/9.pdf
  14. PTT Lubricants. (2021). PTT HIVOLT 99 PLUS [Product data sheet]. บริษัท ปตท. น้ำมันและการค้าปลีก จำกัด (มหาชน). https://pttlubricants.pttor.com/admin/public/files/pds/th/118.pdf